Yarık Dudak ve Damak Sonrası Sekonder Cerrahiler
Yarık dudak ve damak, doğuştan görülen ve dudak, burun, alveol ve damak yapılarını farklı derecelerde etkileyebilen bir durumdur.
Yarık;
- tek taraflı veya çift taraflı,
- komplet veya inkomplet,
- yalnızca dudağı, yalnızca damağı veya her ikisini birlikte
etkileyebilir.
Primer tedavi çocukluk döneminde başlar. Dudak yarığı onarımı genellikle yaklaşık 3 aylık dönemde, damak yarığı onarımı ise çoğunlukla 9-12 aylık dönemde planlanır. Ancak zamanlama çocuğun genel durumu, yarığın tipi ve tedaviyi yürüten merkezin yaklaşımına göre değişebilir.
Bebeklik ve çocukluk dönemindeki yarık dudak-damak tedavisi multidisipliner bir ekip tarafından yürütülmelidir.
Bu sayfada ise ağırlıklı olarak, çocukluk dönemindeki temel tedavileri tamamlanmış ergen ve erişkin hastalarda kalan sekonder deformiteler ve düzeltici cerrahiler ele alınmaktadır.
Yarık Dudak İzi ve Dudak Asimetrisi
Yarık dudak ameliyatı sonrasında erişkin dönemde en sık karşılaşılan sorunlardan biri dudak izidir.
Bazı hastalarda iz ince ve kabul edilebilir düzeyde kalırken, bazı hastalarda:
- geniş veya çökük skar,
- dudak kenarında basamaklanma,
- Cupid bow asimetrisi,
- vermilyon hattında düzensizlik,
- dudakta hacim eksikliği,
- burun tabanı ile dudak arasında asimetri
görülebilir.
Burada sorun yalnızca ciltte görünen iz olmayabilir. Dudak kaslarının, özellikle orbicularis oris kasının daha önce nasıl onarıldığı da dudak şekli ve hareketini etkileyebilir.
Bu nedenle sekonder dudak düzeltmelerinde yalnızca skarı çıkarmak yerine gerektiğinde kas planlarını yeniden düzenlemek ve dudak anatomisini yeniden oluşturmak gerekebilir.
Yarık Dudak İzi Nasıl Düzeltilir?
Yarık dudak izi tamamen yok edilemez, ancak uygun hastalarda daha az belirgin hale getirilebilir.
Kullanılabilecek yöntemler arasında:
- skar revizyonu,
- dudak konturunun yeniden düzenlenmesi,
- vermilyon hattının düzeltilmesi,
- küçük hacim eksikliklerinde yağ enjeksiyonu,
- seçilmiş izlerde lazer veya diğer skar tedavileri yer alabilir.
Hangi yöntemin uygun olduğu izin genişliğine, yönüne, cilt yapısına ve dudak kaslarının durumuna göre değişir.
Özellikle belirgin anatomik düzensizlik varsa, yalnızca lazer uygulaması yeterli olmayabilir. Bu durumda cerrahi skar revizyonu daha doğru bir seçenek olabilir.
Yarık Dudak Burnu ve Burun Tabanı Asimetrisi
Yarık dudak ve damak hastalarında burun deformitesi sık görülür ve çoğu zaman erişkin dönemde de belirginliğini korur.
Özellikle tek taraflı yarıklarda yalnızca burun ucu değil, burun kanadı, burun deliği, alar taban ve üst dudak arasındaki üç boyutlu ilişki de etkilenebilir.
Bu hastalarda:
- bir burun kanadında basıklık,
- burun deliği şekillerinde farklılık,
- burun ucu asimetrisi,
- alar tabanda seviye farkı,
- burun kanadının daha aşağıda veya dışta yerleşmesi,
- septum deviasyonu,
- burun tabanı ile üst dudak arasında asimetri
görülebilir.
Çift taraflı yarıklarda ise burun ucu desteği, burun tabanı genişliği ve simetri farklı bir deformite paterni gösterebilir.
Erişkin dönemde yapılan sekonder yarık dudak burnu ameliyatlarında amaç yalnızca burnu estetik olarak şekillendirmek değildir. Burun ucu desteği, burun kanatlarının pozisyonu, alar taban, septum ve üst dudakla olan ilişki birlikte değerlendirilmelidir.
Gerektiğinde mevcut kıkırdakların yeniden konumlandırılması, burun ucunun desteklenmesi ve ek kıkırdak greftleriyle yapısal destek sağlanması gerekebilir.
Bazı hastalarda dudak skarı ile burun tabanı asimetrisini aynı seansta düzeltmek, burun ve dudak arasındaki geçişin daha dengeli hale gelmesine yardımcı olabilir.
Bu hastalarda doğuştan gelen doku farklılıkları ve daha önce geçirilmiş ameliyatlar nedeniyle tam matematiksel simetri her zaman mümkün olmayabilir.
Amaç, mevcut anatomi içerisinde mümkün olduğunca daha dengeli, destekli ve fonksiyonel bir burun yapısı ile daha uyumlu bir burun-dudak ilişkisi oluşturmaktır.
Yarık dudak burnu ve kıkırdak grefti gerektiren kompleks vakalar hakkında daha ayrıntılı bilgi için Kompleks ve Rekonstrüktif Rinoplasti sayfasını inceleyebilirsiniz:
Damak Fistülü Nedir?
Damak ameliyatı sonrasında bazı hastalarda ağız ile burun boşluğu arasında küçük veya büyük bir açıklık kalabilir.
Bu duruma oronazal fistül veya damak fistülü adı verilir.
Damak fistülü:
- sıvıların buruna kaçmasına,
- burundan hava kaçağına,
- konuşma problemlerine,
- ağız ve burun arasında rahatsızlık hissine
neden olabilir. Küçük ve şikâyet oluşturmayan fistüller her zaman ameliyat gerektirmez.
Belirgin yakınmalara neden olan fistüllerde ise açıklığın yeri, büyüklüğü ve çevresindeki dokuların kalitesi değerlendirilerek cerrahi onarım planlanabilir.
Damak Fistülü Ameliyatı
Damak fistülü onarımı, deliğin yalnızca yüzeyden kapatılması şeklinde düşünülmemelidir.
Başarılı bir onarımda ağız ve burun tarafındaki dokuların mümkün olduğunca ayrı tabakalar halinde kapatılması amaçlanır.
Daha önce birden fazla ameliyat geçirmiş hastalarda skar dokusunun fazla olması cerrahiyi zorlaştırabilir. Bu nedenle küçük fistüller ile geniş veya tekrarlayan fistüllerde aynı cerrahi yöntem kullanılmaz. Bazı kompleks durumlarda lokal flepler veya farklı rekonstrüktif yöntemlerden yararlanmak gerekebilir.
Konuşma Problemleri ve Velofaringeal Yetmezlik
Yarık damak hastalarının bir bölümünde primer damak onarımına rağmen erişkin dönemde konuşma ile ilgili sorunlar devam edebilir.
Özellikle konuşmanın fazla burundan gelmesi, yani hipernazalite, velofaringeal kapanmanın yetersizliğine bağlı olabilir.
Ancak her konuşma problemi cerrahiyle düzelmez. Bu nedenle erişkin bir hastada konuşma sorunu varsa önce konuşma fonksiyonunun değerlendirilmesi gerekir.
Gerekli durumlarda cerrahi tedavi ile konuşma terapisi birlikte planlanabilir.
Alveoler Yarık ve Kemik Eksikliği
Dudak ve damak yarıkları bazı hastalarda dişlerin bulunduğu alveoler kemiği de etkileyebilir.
Çocukluk ve ergenlik döneminde alveoler yarığın kemik greftiyle onarılması multidisipliner tedavinin bir parçasıdır.
Erişkin yaşta daha önce onarım yapılmamış veya yetersiz kemik desteği bulunan hastalarda:
- diş eksikliği,
- lokal kemik defekti,
- burun tabanı desteğinde yetersizlik,
- implant veya protetik tedavi planlamasını etkileyen kemik eksiklikleri
görülebilir.
Bu hastalarda tedavi mevcut kemik yapısına, diş durumuna ve rekonstrüksiyonun amacına göre planlanır.
Erişkin dönemde alveoler kemik eksikliği bulunduğunda değerlendirme çoğu zaman plastik cerrahi, ağız-diş-çene cerrahisi ve diş hekimliği/implant planlamasının birlikte ele alınmasını gerektirir.
Erişkin Yaşta Tekrar Ameliyat Mümkün mü?
Evet.
Çocukluk dönemindeki primer yarık dudak ve damak tedavileri tamamlanmış olsa bile erişkin yaşta devam eden estetik veya fonksiyonel sorunlar yeniden değerlendirilebilir.
Sekonder cerrahi planlanırken önemli olan geçmişte kaç ameliyat yapıldığı değil, bugün hangi deformitelerin bulunduğudur.
Muayenede özellikle:
- dudak izi ve dudak konturu,
- dudak kaslarının durumu,
- burun ve burun tabanı asimetrisi,
- yarık dudak burnu deformitesi,
- damak fistülü,
- konuşma ile ilgili sorunlar,
- alveoler kemik desteği
değerlendirilir.
Daha önce geçirilen ameliyatlara bağlı skar dokusu ve anatomik değişiklikler nedeniyle erişkin dönemdeki sekonder cerrahi, primer yarık onarımından farklı şekilde planlanır.
Hastanın ihtiyacına göre skar revizyonu, dudak kaslarının yeniden düzenlenmesi, yağ enjeksiyonu, burun tabanı düzeltmesi, sekonder rinoplasti veya damak fistülü onarımı gibi işlemler tek başına veya birlikte uygulanabilir.
Her hastada bütün bu girişimlerin yapılması gerekmez. Amaç, mevcut deformiteler arasından gerçekten düzeltilmesi gerekenleri belirleyerek kişiye özel bir cerrahi plan oluşturmaktır.
Primer Tedavi ve Sekonder Cerrahi
Primer yarık dudak ve damak tedavisi doğumdan itibaren başlayan ve cerrahinin yanı sıra beslenme, diş gelişimi, ortodonti, işitme ve konuşma gelişiminin de takip edildiği multidisipliner bir süreçtir.
Bu sayfanın konusu ise primer tedavileri tamamlanmış ergen ve erişkin hastalarda kalan deformitelerin düzeltilmesidir.
Yeni doğan ve çocukluk dönemindeki primer yarık dudak-damak tedavisinin bu alanda çalışan multidisipliner merkezlerde yürütülmesi daha uygundur.
Online Ön Değerlendirme
Erişkin dönemde yarık dudak veya damakla ilişkili bir deformiteniz varsa, mevcut durumunuzu değerlendirebilmemiz için önden ve farklı açılardan çekilmiş fotoğraflarınızı ve daha önce geçirdiğiniz ameliyatlarla ilgili bilgilerikliniğimize gönderebilirsiniz.
Fotoğraflar üzerinden yapılacak ön değerlendirme sonrasında gerekli görülürse online konsültasyon planlanabilir ve olası tedavi seçenekleri hakkında bilgi verilebilir.